Türkiye’de Kayıt Altına Alınmayan Afgan Mülteciler Korunma Hakkından Mahrum Kalıyor

Raporu Hazırlayan: Izza Leghtas ve Jessica Thea, Refugees International

Özet

Türkiye halihazırda dünyada en fazla sayıda mülteci barındıran ülke konumunda bulunuyor. Bunlar arasında sayıları giderek artan bir grubu Afgan mülteciler oluşturuyor. Bu insanlar, ülkelerindeki çatışma ve şiddet ortamından kaçmak ya da İran’da kendilerine yeterli imkan ve koruma güvencesi sağlanamadığı için Türkiye’ye geliyor. Türkiye’deki 3,5 milyon Suriyeli mülteciyle karşılaştırıldığında daha az ilgi gören Afgan mülteciler, konut bulma, eğitime ve iş piyasasına erişim gibi konularda büyük zorluklarla karşılaşıyorlar.

2018 Eylül ayı itibariyle, Suriyeli olmayanların kayıt ve sığınma başvuru süreci işlemlerine ilişkin yükümlülükler, Türk makamları tarafından, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nden (BMMYK) Türkiye’nin kurmuş olduğu Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’ne (GİGM) devredildi. Bu yetki devri en az iki senedir planlanmakta olmakla beraber, uygulama aşamasına geçiş ani oldu ve Türkiye’ye gelen Afgan uyrukluların sayısında artış gözlendiği bir döneme denk geldi.

2018 Kasım ayında, Refugees International’dan (RI) birekip, kayıt ve sonrasındaki işlemlerde yapılan bu yetki devrinin etkilerini araştırmak amacıyla Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirdi. RI’ın görüştüğü birçok Afgan uyruklu bekar erkek, GİGM’nün yerel kolları olarak hizmet veren İl Göç İdaresi Müdürlüklerine sığınmacı olarak kayıt yaptırma talebi ile müracaat ettiklerinde büyük sorunlarla karşılaştıklarını aktardılar. Bazıları, kendilerine, Türk makamlarının bekar erkeklerin kayıt işlemini yapmadığının söylendiğini, diğerleri ise kayıt için aylarca sonra tekrar gelmelerinin istendiğini bildirdiler. Bu durumdan ortaya çıkan sonuç, bu kişilerin Türkiye’de geçerli olacak bir kimlik belgesi edinememiş olduğu gerçeğidir.

Türk makamlarından herhangi bir belge alamamış olmak bu kişileri, yakalanma, göz altına alınma ve sınır dışı edilme tehlikesine maruz bırakıyor. Ayrıca, sağlık ve eğitim gibi temel hizmetlere erişim yolunu da engelliyor. Duruma aileler açısından bakılacak olursa, RI’ın görüştüğü aileler kayıt esnasında aynı oranda zorlukla karşılaşmadıklarını bildirdi. Buna rağmen birçoğu kimliklerinin ellerine geç ulaştığını aktardı. Kimliklerin gecikmesi, ailelerin çocuklarını okula yollamasını engelliyor; sağlık hizmetleri, ayrıca nakit ya da kışın kömür yardımı şeklinde verilen sosyal yardımlara erişimlerini imkansız kılıyor.

Türk hükümetinin bu sistemin uygulanışında acil değişiklikler yapması gerekmektedir. Gereken düzenlemeler yapılmalı ve yeni gelen tüm sığınmacılar bir an önce, bekar ya da aile olduklarına bakılmaksızın, kayıt altına alınmalı ve kimlik sahibi olmaları sağlanmalıdır.

2018 Eylül ayındaki yetki devrinden önce, Suriye dışından gelenler Ankara’daki BMMYK tarafından, Türk makamları nezdinde kayıt yaptırabilecekleri şehirlere yönlendiriliyorlardı. Ancak, yeni sistemde bu tarz merkezi bir sevk mekanizması bulunmamaktadır. Türk hükümeti bu boşluğu dolduracak bir düzenlemeyi devreye sokmalıdır. Yeni gelenlerin uluslararası koruma için başvuru alan yerlere yönlendirilmesini ve bu kişilerin buralara yasal yollardan ve güvenle varabilmeleri için gerekli seyahat belgelerinin çıkarılmasını sağlamalıdır.

Sözü geçen sistem uygulama aşamasına yeni konmuştur. Henüz ilk evrede olması Türk makamlarına, mültecilerin haklarını daha iyi koruyacak ve düzensiz durumda kalmalarını önleyecek değişiklikler yapabilmeleri için önemli bir fırsat tanımaktadır.

Tavsiyeler

Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’ne tavsiyeler:

• Uluslararası koruma için başvuranların kayıtlarının vakit kaybetmeden alınacağı taahhüt edilmelidir. Bu gruba bekar erkekler de dahil edilmelidir.

• İl Göç İdaresi Müdürlükleri arasında bir sevk mekanizması kurulmalı ve uluslararası koruma için başvuranlar kayıtlarının alınabileceği şehirlere yönlendirilmelidir.

• Yeni kayıtların alınamadığı şehirlerde, İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından, uluslararası koruma için başvuruda bulunacak kişilere seyahat belgesi verilmeli ve böylelikle kayıt yaptırabilecekleri şehirlere yasal yollardan varabilmeleri sağlanmalıdır.

• Başvuru sahiplerinin kayıt işlemlerinden sonra kimliklerinin gecikmesi durumunda, bu kişilere, İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından, göz altına alınma ve sınır dışı edilme riskine karşı, geçici kimlik belgesi çıkartılmalıdır.

• Uluslararası koruma başvuru sahiplerinin kimlikleri en az altı ay süreyle yenilenmelidir.

• Geri gönderme merkezlerinde tutulan her yabancının hukuk danışmanlık hizmetlerine ve BMMYK’ne erişimi sağlanmalı ve uluslararası ya da geçici koruma başvurusu yapabilmesine imkan verilmelidir.

BMMYK’ne tavsiyeler:

• BMMYK’nin mültecileri koruma yükümlülüğü çerçevesinde, Afgan sığınmacı ve göçmenlerile başka ülkelerden gelen mültecilere de sağlanan koruma güçlendirilmelidir. Ayrıca, durumları hakkında bilgi almak isteyenlerin BMMYK ile irtibata geçebilmeleri sağlanmalıdır. BMMYK’ne erişimi kolaylaştırmak mültecilerin yaşadıkları şehirlerde faaliyetler düzenleme yoluyla gerçekleştirilebilir.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu’na ve AB üyesi ülkelere tavsiyeler:

• AB-Türkiye mülteci mutabakatı çerçevesinde ayrılan AB fonlarından Afgan mülteciler ve diğer ülkelerden gelenlerin de yararlanması sağlanmalıdır.

• Türkiye’deki mülteciler için ayrılan AB fonlarının Suriye dışından gelenlere ne miktarda ulaştığı bilgisi ilerleme raporlarına dahil edilmelidir.

• Üçüncü bir ülkeye yerleştirilen mülteci sayısı artırılmalı, bu kapsama Suriyeli olmayanlar da dahil edilmelidir.

Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti’ne tavsiyeler:

• Türkiye’deki Afgan mültecilerin ve Suriye dışından gelen diğer mültecilerin yararlanabileceği insani yardım programlarına devam edilmeli ve bunlara destek artırılmalıdır.

• Türkiye’den Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleştirilecek olan mülteci sayısı artırılmalı, buna Afgan ve diğer Suriyeli olmayan mülteciler de dahil edilmelidir.

 

Raporun Türkçe versiyonu için tıklayınız.

Raporun İngilizce versiyonu için tıklayınız. 

 

 

 

Ahmet Doğan

Araştırmacı - EE Mühendisi İnsan Hakları Savunucusu

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir